Bijles Schoolvakken Talen Muziek
Delen

De Economie Tijdens de Woelige Periode Tussen de Wereldoorlogen

Vertaald door Klaas, gepubliceerd op 01/08/2019 Blog > Schoolvakken > Economie > Economische Geschiedenis: Economie Gedurende het Interbellum

Tussen 1919 en 1938 beleefde zowel Europa als andere landen politiek gezien een periode van betrekkelijke vrede en stabiliteit.

Deze volgde op de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog die door allerlei korte en lange termijn kwesties veroorzaakt werd. De moord van Aartshertog Franz Ferdinand in 1914 in Sarajevo wordt algemeen beschouwd als de directe oorzaak ervan.

De Eerste Wereldoorlog duurde iets langer dan vier jaren, en toen het na jaren van gewapend conflict en bezetting eindelijk voorbij was kregen alle landen weer de gelegenheid om te herbouwen.

Vanuit een economisch standpunt bezien bevonden de landen tijdens de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog (het interbellum genaamd) zich niet bepaald in rustig vaarwater. De Europese economieën kenden wel tijdens deze twintiger jaren korte perioden van stabiliteit, maar die stabiliteit moet beschouwd worden tegen een achtergrond van intens emotioneel, fysiek en financieel verlies. Ook de opkomst van nationalisme in Duitsland gedurende de jaren 30 speelde een rol.

Veel Europese landen waaronder Frankrijk, Nederland en Duitsland waren verscheurd door de strijd. Dat hield in dat veel dorpen, steden en gemeenschappen herbouwd moesten worden. Daarbovenop hadden vele miljoenen hun leven verloren of waren oorlogsgewonde geworden. Dit verschraalde de beroepsbevolking en veroorzaakte ook economisch lijden.

Daarbovenop kwam nog dat de ontzaglijke tol van de oorlog de reserves van meerdere landen volledig hadden uitgeput.

De Jaren van het Interbellum Waren Gekenmerkt Door Strijd

Kaart van Europa in 1923 De grenzen binnen Europa veranderden tijdens het Interbellum | bron: Ssolbergi op Wikimedia Commons

De problemen die de Europese volkeren tijdens het interbellum onder ogen moesten zien waren allen onderling verbonden. De worstelingen waren allen terug te voeren tot de financiële verliezen die tijdens de Eerste Wereldoorlog waren opgelopen.

Daarnaast had ieder volk zijn eigen zorgen, hierover straks meer. Bovendien was Europa niet het enige continent dat tijdens het interbellum economisch lijden ondervond.

Enkele van de economische problemen die door Europa werden ervaren kunnen hun oorsprong vinden in het beleid dat aanwezig was in de Verenigde Staten. Daarnaast speelden de wereldwijde klappen die werden opgelopen door de Grote Depressie tegen het eind van de twintiger jaren een rol.

Hieronder bekijken we een paar van de conflicten die over de hele wereld tijdens deze periode werden ervaren en hoe zij onderling verbonden waren. We zullen hier vooral de situatie van Brittannië, Duitsland en de Verenigde Staten bekijken.

De Interbellum Economie van de Verenigde Staten

De economische omstandigheden van de Verenigde Staten waren gedurende de begin jaren twintig beduidend anders dan die van de Europese landen. Dat kwam voor een deel omdat hun economie er beter voorstond als gevolg van het feit dat de V.S. als kredietverstrekker voor de geallieerde landen had gehandeld tijdens de Eerste Wereldoorlog. Als zodanig eisten ze nu de oorlog teneinde was terugbetalingen van die landen.

Een andere reden waarom Amerika er goed voorstond was de opkomst van allerlei nieuwe apparaten die na de sombere oorlogsjaren in trek waren en dus ook geproduceerd werden: auto’s, huishoudelijke apparatuur zoals koelkasten en radio’s, telefoons en tevens de wijdverbreide beschikbaarheid van bioscopen.

In dit tijdperk is de cultuur van Amerikaanse beroemdheden geworteld. Atleten, acteurs en andere prominente personen werden betaald om alle nieuwe producten aan te prijzen die overal van de lopende band af kwamen.

Gunstige kredietvoorwaarden en een veelheid aan goederen stimuleerden de Amerikaanse economie. De regering verzachtte in deze tijd van weelde met een nieuw besef van edelmoedigheid de lasten van Duitsland, eerst door het Dawes Plan, later onder het Young Plan.

Het Dawes Plan

Duitsland verloor vanwege hun onvermogen om hun tweede herstelbetaling aan Frankrijk te maken de toegang tot het Roergebied, hun meest vruchtbare industriële terrein. De verhindering om hun middelen in dit gebied te gebruiken verlamde de mogelijkheid om hun eigen economie te herbouwen. Dit leidde op zijn beurt weer tot het opleggen van strafmaatregelen om hun oorlogsschulden aan andere landen terug te betalen.

Alhoewel de Duitse banken aanvankelijk uitvoerige financiële manoeuvres aan het maken waren om aan hun verplichtingen te voldoen bleek al gauw dat het een kaartenhuis was die gedoemd was tot instorten. Alle geallieerde volken – Brittanië, Frankrijk en de VS – beseften dat er iets gedaan moest worden om nog een Duitse debacle te voorkomen.

De Dawes Committee, zo genoemd omdat de Amerikaanse bankier Charles Dawes voorzitter was, stelde een plan op dat Duitsland meer ruimte zou geven om het land en de economie te herbouwen terwijl het nog steeds zijn betaalverplichtingen vanwege de oorlog zou naleven.

Hierin gaf hij aan dat:

  • de Geallieerde troepen het Roergebied zouden ontruimen waardoor Duitse fabricage opnieuw zou kunnen beginnen
  • de Centrale Bank (Reichsbank) zou worden gereorganiseerd onder toezicht van geallieerde troepen
  • Duitsland zou een lening van ongeveer $200 miljoen ontvangen, voornamelijk obligaties van Wall Street  ontvangen om weer op gang te komen.
  • een deel van de winsten uit transport, belastingen en douaneformaliteiten zouden opzij gezet worden voor herstelbetalingen.
  • Duitsland werd aansprakelijk gesteld voor 1 miljard Mark herstelbetalingen gedurende het eerste jaar, en in de daaropvolgende jaren zou dat bedrag toenemen tot een totaal van 2,5 miljard Mark, te betalen binnen vijf jaar.

Nu er weer geldmiddelen waren om Frankrijk en Groot Brittannië te betalen en een industrie die weer op volle kracht draaide kon Duitsland spoedig met Amerika en Frankrijk meedoen in het vieren van de ‘Roaring Twenties.’

De Verenigde Staten moest in overeenkomst met het Verdrag van Versailles voor hun oorlogsleningen in dollars en goud worden terugbetaald.

Duitsland vond sluwe manieren om aan hun betalingsverplichting te voldoen, maar uiteindelijk brachten die grote schade toe. Frankrijk dat er op vertrouwde dat Duitsland zijn schulden zou betalen was uiteindelijk door het Duitse faillissement niet in staat om aan hun betaalverplichting te kunnen voldoen.

Het Young Plan

De West Europese economieën werden hierdoor verder onder druk gezet. Zij leenden vervolgens van andere landen om aan hun betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. Amerika benutte het Young Plan om Duitslands betalingsverplichting te verzachten.

Dit Young Plan verwachtte dat Duitsland niet in staat zou zijn om tweederde van zijn betalingsverplichtingen aan de Amerikaanse banken te kunnen voldoen. Het plan werd zodanig beschreven dat slechts een derde van de schuld onvoorwaardelijk moest worden voldaan. Daarnaast werden de terugbetalingsvoorwaarden verzacht waardoor het voor Duitsland gemakkelijker dan ooit werd om eraan te voldoen.

Beter een beetje dan helemaal niets.

Bovenstaande stelling was de heersende opvatting van de Amerikaanse regering en van Wall Street. Vanwege een toevloed aan geld en door het steeds meer protectionistisch beleid beleefde de Verenigde Staten in het midden van de jaren twintig een tijdperk van betrekkelijke stabiliteit en economische groei. Dit leidde op zijn beurt zowel tot een toegenomen wereldhandel als tot speculatieve handel.

Deze periode van stabiliteit mocht helaas niet duren. Door de Wall Street Crash in 1929 geraakte de Verenigde Staten en ook Europe in een diepe depressie. De economische onrust die hierdoor onstond zorgde voor een toegenomen populariteit van extremistische partijen, waaronder de Nazi en de Communistische partijen in Duitsland.

Hitler voelde als geen ander de vernedering die Duitsland was aangedaan door het Verdrag van Versailles. Hij spoorde tot geweld aan en trachtte de bestaande regering omver te werpen ook al ging het goed met de economie. Later zou hij tot Rijkskanselier worden aangesteld. Hij herschreef de wetten zodat hij absolute macht kon krijgen en begon de Tweede Oorlog door in 1939 Polen binnen te vallen.

Duitse grenswijzigingen na het Verdrag van Versailles Duitsland werd door allerlei grenscorrecties volgens het Verdrag van Versailles vernederd | bron: 52 pickup op Wikimedia Commons

De Economie van Duitsland Tijdens het Interbellum

Het tijdperk van het interbellum in Duitsland kan op zijn best als woelig beschreven worden.

Na de afloop van de Eerste Wereldoorlog werd onder andere het Verdrag van Versailles opgesteld. Deze overeenkomst was met name voor Duitsland erg bestraffend. Het bevatte een aantal maatregelen waaronder:

  • erkenning door Duitsland en haar bondgenoten dat zij verantwoordelijk waren voor alle verlies en schade gedurende de oorlog
  • de eis dat Duitsland herstelbetalingen moest maken en gebied moest afstaan
  • de demilitarisering van het Rijnland om Frankrijk te voorzien van meer bescherming en om Duitsland strategisch te verzwakken.

Het verdrag was in die tijd omstreden, niet in het minst bij de Duitsers zelf, vooral vanwege de hoeveelheid herstelbetalingen die op Duitsland werden gelegd. Beroemde economen zoals Keynes schreven destijds artikelen om tegen zulke torenhoge betalingen te betuigen.

Destijds geloofden sommige mensen dat door het plaatsen van zo’n financiële last op Duitsland er weinig kans was dat de Duitse economie weer op de been zou kunnen komen. Herstelbetalingen vonden wel plaats, maar deze vrees is voor een deel uitgekomen.

De Hyperinflatie van de Weimar Republiek

Duitslands plan tijdens de Eerste Wereldoorlog was dat zij door succesvolle militaire campagnes in staat zouden zijn om zowel aan de oostzijde als de westzijde grondstoffenrijke landen te kunnen annexeren.

Daarnaast zouden overwonnen landen massale herstelbetalingen worden opgelegd waardoor de koffers van Duitsland gespekt zouden worden. Het Duitse Parlement voelde zich tijdens de vooroorlogse periode door zulke plannen sterk genoeg om de goud standaard te verlaten en meer geld te drukken. Ze financierden de oorlog door een schuld op te bouwen.

Deze economische strategie mislukte doordat Duitsland de oorlog verloor. In plaats van oorlogsbuit te winnen haalde Duitsland zich de schande op de hals van beschuldigd te worden voor alle oorlogsschade. Daarnaast moesten ze een torenhoge schuld terugbetalen.

De Duitse Mark had door de keuze om de goudstandaard te verlaten al fors aan waarde ingeboet, en dat wisten alle wereldmachten. Om te verhinderen dat de Duitsers hun schuld met waardeloze valuta betaalden werd door de ‘Reparations Committee’ het ‘London Payment Plan’ opgesteld. Daarin werd Duitsland gedwongen om de schuld in goud of in buitenlandse valuta te betalen in plaats van met papiergeld. Dit was een slimme zet.

De eerste betaling werd gemaakt met goud, en de Duitse voorraden werden hierdoor ernstig verlaagd. Om het verlies te compenseren werden miljoenen Marken gedrukt en deze werden geruild voor buitenlandse valuta. Vervolgens werd dat geld gebruikt om de tweede herstelbetaling te maken.

Deze geldontwaarding leidde helaas tot inflatie. In augustus 1921 kostte het 321 Marken om 1 dollar te kopen.

Duitsland kon de volgende termijnbetaling aan Frankrijk niet uitvoeren. Als gevolg daarvan nam Frankrijk met militair vertoon het industriële Roergebied in. De arbeiders hadden opdracht gekregen om de indringers niet te weerstaan en staakten als het ware. Toch moesten ze betaald worden. Het was niet hun schuld dat ze niet konden werken aangezien ze door de regering waren bevolen om passief verzet te bieden.

Duitsland drukte daarom steeds meer geldpapier om aan de vraag te voldoen.

Duitse miljard Mark briefjes Duitse Marken werden door hyperinflatie steeds minder waard | bron: Godot13 op Wikimedia Commons

Om de hyperinflatie van Duitsland in het verband van die tijd te zien tonen we de volgende vergelijking:

Stel je voor dat je naar een winkel gaat om brood te kopen. De prijs die bij binnenkomst ergens rond 75 Mark was verdubbelde of verdrievoudigde terwijl je je karretje vulde. Tegen de tijd dat je klaar bent met winkelen kost dat brood 82 keer zoveel als toen je de winkel binnenkwam!

J.P Morgan, de Amerikaanse investeringsbankier trachtte een economische crisis te voorkomen door een aantal herstelbetaling conferenties in juni van het jaar 1922. Er werden geen bevredigende resultaten bereikt en de Mark devalueerde nog meer. Er waren inmiddels 7.400 Marken nodig om een dollar te kopen.

Duitsland vroeg een aantal keren om uitstel van betaling en met behulp van het Dawes Plan en later het Young Plan kwam men hen tegemoet. Deze wijzigingen zorgden echter niet voor een lange termijn oplossing.

Met behulp van deze twee initiatieven en vooral door het herstel van het industriële Roergebied kwam de Duitse economie voldoende op gang om voordeel te hebben van wat ze ‘Die Goldene Zwanzige’ noemden.

Alhoewel de economische situatie van Duitsland aan het begin van de twintiger jaren bijna onhoudbaar was konden ze de Grote Depressie die Europa in 1930 trof toch redelijk goed doormaken.

De Economie van het Verenigd Koninkrijk Tijdens het Interbellum

Het Verenigd Koninkrijk moest tijdens het interbellum zijn eigen worstelingen het hoofd bieden. Dit kwam vanwege het feit dat veel van de rijkdom van het land was besteed om de Eerste Wereldoorlog te financieren.

Belastingtarieven waren de voornaamste indicator van deze economische verschuiving. Voor de oorlog was de inkomstenbelasting van een rijk persoon bijna 8% maar na de oorlog sprong dit omhoog tot meer dan het viervoudige: 33%.

Ondanks het feit dat de staatskoffers door deze hogere belasting van de rijken weer konden worden gevuld waren er vier factoren die de economie omlaag trokken:

  • een verschuiving van arbeid van steenkool en staalproductie betekende dat meer mensen werkeloos waren en steun nodig hadden
  • ongeveer 5% van het nationaal inkomen voor deze werkelozen steun werd gebruikt
  • er heerste verzet tegen moderne zakenmethoden en industriële werkwijzen zoals lopende band werk, consumenten krediet en het afvoeren van overtollige goederen. Hierdoor werd de economie nog verder onder druk gezet
  • de scheepvaartindustrie die ooit de wereldhandel domineerde slaagde er ondanks verschillende stimulerings pakketten niet in om na de oorlog winst te maken.

Winston Churchill die toentertijd Minister van Financiën was zette het land terug op de goud standaard. Deze stap werd door veel economen uit die tijd bekritiseerd als een hindernis voor de economie.

Tegen het midden van de twintiger jaren was de economie min of meer gestabiliseerd. Inkomsten waren nog steeds karig en de werkeloosheidscijfers nog steeds heel hoog. Dit laatste was vooral het geval in het industriële noorden en in Wales waar mijnbouw hoofdzakelijk werkgelegenheid bood.

Hierdoor ontstond een politieke aardverschuiving. De Liberale Partij stortte in en de Labour Partij kwam naar de voorgrond als tegenstander van de Conservatieve Partij.

Labour vertegenwoordigde de vakbondsunies (en doet dat nog steeds) en trachtte om de rechten en uitkeringen van de arbeiders te beschermen. Maar ondanks alle inspanningen moesten Schotland en noordwest Engeland toch lange tijden van economische onzekerheid en ontberingen doormaken.

De werkelijke financiële schade van Groot Brittannië vanwege de oorlog was betrekkelijk laag. Het land leed meer economische stress vanwege invaliditeit en sterfte en het steunde met tegenzin het Verdrag van Versailles.

Zoals al eerder aangegeven voelde de hoofdeconoom John Keyes dat het verdrag naar de Duitsers toe veel te streng was en in feite het economisch herstel zou verhinderen.

Aangezien Amerika de Duitse herstelbetaling financierde kon Groot Brittannië rekenen op haar aandeel in het geld. Op haar beurt gebruikte ze dat om haar schuld aan Amerika te vereffenen.

De leiders hoopten om zodra Duitsland weer op orde was handelsrelaties opnieuw op te kunnen bouwen. Helaas werd de hoop om Duitsland door allerlei handelsverdragen als gelijkwaardige partner op het economisch wereldplatform te kunnen brengen spoedig de grond ingeboord.

De verschrikkingen van de oorlog lagen nog vers in het geheugen. De grote machten – Amerika, Brittannië en Frankrijk geloofden dat sterke allianties oorlogen zouden kunnen voorkomen.

Hun inspanningen om een volgend wereldconflict te voorkomen deden hen zoeken naar Duitse beperkingen van onder andere oorlogstuig, maritieme macht en wapens. Daarnaast trachtten de geallieerden met Duitsland vrede te sluiten door een aantal verdragen die onderhandeld werden in Locarno, Zwitserland.

Door dergelijke samenwerkingen, vooruitzien en rigoureuze planning heeft het Verenigd Koninkrijk de wereldwijde economische depressie goed kunnen doorstaan. Er was net tijd om een stukje van de Roaring Twenties mee te maken voordat de wereldeconomie crashte, maar zelfs toen had deze gebeurtenis niet veel invloed op het land.

Gedurende deze tijd waren vooral politieke problemen aan de orde. De Chanak Crisis veroorzaakte bijna een oorlog met Turkije. Deze werd uiteindelijk maar nauwelijks voorkomen.

De opkomst van Adolf Hitler zorgde voor heel wat meer wapengekletter. De onzekerheid van opnieuw een oorlog met Duitsland tezamen met de dood van hun geliefde koning en de troonsafstand van zijn zoon die al snel in Nazi Duitsland publiek te zien was hield de gemoederen bezig!

de wereldkaart uitgebeeld als uitgegeten gebieden op een stapel dollars Door de Grote Depressie werd de wereldeconomie zwaar getroffen | bron: Gerd Altmann op Pixabay

De Interbellum Periode Door een Econoom Gezien

De periode van het interbellum is zowel vanuit historisch als economisch gezichtspunt fascinerend. Het betreft slechts een tijd van ongeveer twintig jaar maar in de hele wereld vonden gedurende die tijd enorme verschuivingen plaats.

De opkomst van Hitler en de Nazi Partij zijn een van de meest beruchte gevolgen van het Interbellum. Het is evengoed waar dat allerlei landen hun eigen politieke en economische worstelingen kenden terwijl ze trachtten om de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog achter zich te laten en hun landen en economieën te herbouwen.

De pogingen om vrede te herstellen liepen uiteindelijk door het begin van de Tweede Wereldoorlog op niets uit.

Historici hebben gewezen op de korte en lange termijn oorzaken van de Tweede Wereldoorlog. Een van de meest vooraanstaande factoren was de langdurige wrok van de Duitsers wat betreft de vernederende bepalingen in het Verdrag van Versailles.

Duitsland bevestigde opnieuw zijn macht door op bevel van de Führer het betrekkelijk weerloze Polen in september van 1939 binnen te vallen. Groot Brittanniē en Frankrijk verklaarden daarna beiden Duitsland de oorlog.

Het begin van de Tweede Wereldoorlog heeft al het werk dat gedaan was om een blijvende vrede aan te moedigen ongedaan gemaakt. Daar hoorde ook het werk van de Volkenbond bij die in 1920 was opgericht.

Wonderlijk genoeg is het tijdperk van het interbellum zowel op de middelbare school als op de universiteit niet altijd een hoofdonderwerp van een studie economie. Door de nadruk die geplaatst wordt op onderwerpen zoals macro- en micro-economie valt de geschiedenis van de economie vaak buiten de boot.

De geschiedenis van de economie kan echter veel voldoening of zelfs inzicht geven. Als je de gelegenheid hebt om een lesmodule te nemen die economische geschiedenis beslaat zou het raadzaam zijn dit te doen.

Als je echter in het leerplan zo’n cursus niet kunt vinden zou je online kunnen zoeken naar bijvoorbeeld een ‘massive open online course’ (MOOC).

Je zou ook op Superprof een bijlesleraar economie in de arm kunnen nemen. Er zijn op het platform allerlei bijlesleraren voorhanden die je hierbij zouden kunnen helpen.

Delen

Onze lezers vinden dit artikel leuk
Heeft dit artikel je de informatie kunnen geven waar je naar op zoek was?

Had je hier echt helemaal niks aan?Volgende keer zullen we beter ons best doen!Oef, het gemiddelde! Niet beter dan dat?Bedankt! Stel je vragen hieronder in de comments.Het was een plezier je te kunnen helpen! :) (Beoordeel als eerste dit artikel)
Loading...
avatar