Bijles Schoolvakken Talen Muziek
Delen

Interessante Feiten over Frankrijk

Vertaald door Klaas, gepubliceerd op 28/08/2019 Blog > Talen > Frans > Weetjes over het Franse Imperium

Frankrijk is het geliefde en tevens gehate buurland van Groot Brittannië. Dat eerste vanwege de fijne keuken en stijlvolle mode, het tweede vanwege de vele oorlogen die het Franse rijk met het Britse heeft gevoerd. Maar waardoor werd Frankrijk eigenlijk een imperiale grootmacht? Lees verder om meer te weten te komen!

Het Franse Koloniale Rijk: de Eerste Poging

Frankrijk is gedurende veel van zijn geschiedenis een koninkrijk geweest dat door een koning geregeerd werd. Men beweert dat de eerste koning Merovech is geweest, een Frankische die in de 5e eeuw leefde. Frankrijk beschouwde zichzelf echter niet een imperium totdat Napoleon verscheen, ook al bezette het soms veel van centraal Europa (zoals onder Karel de Grote).

Het was echter wel een belangrijke koloniale grootmacht. De eerste koloniseringsgolf vond voornamelijk plaats in de 17e eeuw.

Nouvelle France (Nieuw Frankrijk)

Frankrijk heeft een paar halfhartige pogingen gemaakt om kolonies in de nieuwe wereld te starten vanwege de hype die door de Spanjaarden na de ontdekking van het Amerikaanse continent werd veroorzaakt. De eerste echte kolonie werd niet opgericht totdat Port Royal in 1605 in het nieuwe land van Acadia werd gebouwd. Dit zou later Nova Scotia, Canada heten.

Drie jaar later richtte Samuel de Champlain de stad Québec op. Het werd de hoofdstad van de kolonie van Nieuw Frankrijk, die vooral door de bonthandel gedijde. Franse ontdekkingsreizigers breidden het territorium langs de St. Lawrence rivier naar het westen, en toen via de Grote Meren en hun netwerk van rivieren naar het zuiden uit. Louisiana dat een grote strook land ten westen van de Mississippi besloeg werd in 1699 opgeëist. Nieuwe buitenposten werden langs de rivieren opgericht.

De Fransen focusseerden zich meer op het opzetten van een bonthandel netwerk met de inheemse stammen dan op landbouwnederzettingen. Hierdoor raakten de Amerikaanse kolonies nooit dichtbevolkt.

Ten Zuiden van de Evenaar

Een eerste stap in het vestigen van een kolonie in West Indië vond in 1625 plaats op St. Kitts. Het eiland moest echter wel gedeeld worden met de Britten. Het Compagnie des Îndes d’Amérique werd in 1635 door de Kardinaal de Richelieu opgericht om het slecht functionerende Compagnie St. Christophe te vervangen. Het doel was om Caraïbische eilanden in beslag te nemen om daar tabak plantages op te richten.

Daartoe behoorden het westelijk deel (nu Haïti genoemd) van het eiland St. Domingue dat gedeeld werd met Spanje, Guadeloupe en Martinique. In Noord Amerika werkten de Fransen samen met de inheemse bevolking, maar hier op de tabak en later suikerriet plantages waren ze erg afhankelijk van de slavernij van de plaatselijke bevolking en later van de slavenhandel met Afrika.

Deze afhankelijkheid was zo groot dat er een aantal opstanden voorkwamen die leidden tot etnische zuiveringen zoals de verdrijving van de Caribs in 1660. Deze heeft de Carib bevolking van Martinique bijna weggevaagd.

Schilderij van Kardinaal de Richelieu Kardinaal de Richelieu had belangen in de nieuwe kolonies. Hij was adviseur van Koning Lodewijk XIII en richtte de Compagnie des Îndes d’Amérique op. | bron: Wikimedia Commons

Na veel gevechten tegen de plaatselijke bevolking en andere koloniale machten werden nieuwe kolonies opgericht in wat nu Frans Guyana heet, net ten noorden van Brazilië.

De Eerste Uitstapjes in Afrika

De vestiging van handelsposten in 1664 langs de kust van Senegal markeerde het begin van Franse kolonialisme in Afrika. Er werd voornamelijk in slaven van Afrikaanse staten in het binnenland gehandeld die verscheept moesten worden naar de Caraïbische gebieden.

Het Compagnie des Indes Orientales slaagde erin om in 1665 buitenposten op La Réunion en Mauritius te vestigen. Deze eilanden waren al eerder opgeëist door Frankrijk. Ze werden gebruikt als voorraadpunten voor schepen die oostwaarts voeren.

Vanaf 1719 kreeg Frankrijk voor het eerst vaste voet in India. Ze maakten gebruik van de val van het Mughal rijk door plaatselijke heersers te steunen in hun strijd tegen de Britten.

Toen ze uiteindelijk overwonnen werden behielden de Fransen alleen Pondicherry en Chantannagar tot deze gebieden allebei in 1954 in het onafhankelijke India werden opgenomen.

Neergang van het Eerste Koloniale Rijk

Het Verdrag van Utrecht, dat een grote invloed had op de Amerikaanse kolonies van Frankrijk was voornamelijk bedoeld om de Spaanse opvolging te reguleren nadat Koning Karel II van het huis van Habsburg niet voor een opvolger had kunnen zorgen.

Dit verdrag plaatste de kleinzoon van Lodewijk XIV op de troon van Spanje. Hierdoor werden enkele kolonies van Frankrijk herverdeeld. Zo werden bijvoorbeeld Newfoundland en Rupert’s Land rond de Hudson Baai aan Engeland overgedragen.

Gedurende de volgende honderd jaar verloor Frankrijk langzamerhand de meeste van haar kolonies, voornamelijk door oorlogen. De Oostenrijkse Opvolgingsoorlog (1744-1748), de Zevenjarige Oorlog die door de Amerikanen de Franse en Indiaanse oorlog wordt genoemd (1756-1763), toen de Franse Revolutie (1789-1802) waardoor Frankrijk het meeste van Canada en veel Caraïbische eilanden verloor aan het Britse Rijk.

Louisiana werd in 1762 afgedragen aan Spanje door het geheime verdrag van Fountainebleau en in 1800 weer teruggekocht door Frankrijk in het even geheime verdrag van Ildefonso.

Het Eerste Franse Rijk: Napoleon Bonaparte

Na de Franse Revolutie en het omverwerpen van het Ancien Regime vonden er verschillende pogingen plaats om een geschikte regeringsvorm te vinden. Na het Schrikbewind probeerde de Conventie alles glad te strijken, maar Napoleon Bonaparte wierp het omver in de staatsgreep van de 18e Brumaire (Frankrijk had even een andere kalender, dit was 9 november 1799).

Een consulaat met drie consuls waarvan Napoleon Eerste Consul was werd opgesteld. Na de Vrede van Amiëns die mede door Groot Brittannië werd ondertekend, werd hij tot Consul voor het leven gekozen.

zwart-wit tekening van Napoleon Bonaparte bij zijn leger door August Raffet. Napoleon Bonaparte is gemakkelijk te herkennen op deze tekening. Naast al zijn veldslagen is hij ook bekend om het invoeren van het metrisch stelsel. | bron: Ashley Van Haeften op Flickr

Intussen vond in de Caraïben op Haïti door ex-slaaf Toussaint Louverture een opstand plaats. Hierdoor werd Napoleon gedwongen om in 1803 de Louisiana gebiedsdelen aan de Verenigde Staten te verkopen. Hierdoor namen de Franse kolonies behoorlijk in aantal af.

Het parlement stemde in 1804 om Frankrijk een keizerrijk te maken met Napoleon aan het hoofd, en hij werd op 2 december gekroond.

Het Hoogtepunt van het Franse Rijk

Napoleon had zijn veroveringen onder het Directoraat al begonnen van onder andere:

  • het meeste van Italië
  • Zwitserland
  • Nederland
  • het gebied van België tot aan de westoever van de Rijn

Als eerste Consul zette hij zijn verovering van Italië voort en vergrootte het terrein van Frankrijk voorbij de Rijn en tot aan Hannover en Cuxhaven aan de noordwestelijke Duitse kust.

Na tot keizer te zijn gekroond annexeerde hij veel van zuid Duitsland (de deelstaten Beieren, Baden, Württemburg en Saxen) als vazalstaten en begon met zijn verovering van Spanje.

Moeilijkheden en Neergang

De keizer ervoer een toenemende tegenstand van de Spanjaarden inclusief de guerrillastrijders, de Junta geheten. Gedurende enkele jaren werd hij teruggedrongen door de Britse Generaal Wellesley, de Hertog van Wellington. Intussen verzamelde Pruisen in stilte bondgenoten.

Alhoewel Napoleon eerst bij Austerlitz een overwinning behaalde kondigde Rusland toen aan dat het deel ging uitmaken van de coalitie tegen Bonaparte. Napoleon begon in 1812 zijn Russische veldtocht terwijl veel van zijn troepen door de Spaanse opstand nog werden beziggehouden.

Ondanks enkele briljante militaire acties werd Napoleon voortdurend teruggeslagen totdat Parijs zich in maart 1814 overgaf. Napoleon deed troonsafstand in April en daarmee eindigden de Napoleontische Oorlogen.

Hij werd verbannen naar het eiland Elba, vanwaar hij in 1815 een staatsgreep pleegde tegen Lodewijk XVIII (een broer van Lodewijk XVI), de nieuw benoemde koning van de “juli monarchie’. Napoleon regeerde ongeveer honderd dagen totdat hij bij Waterloo verslagen werd. Opnieuw werd hij verbannen, ditmaal naar het eiland Sint Helena, waar hij in 1821 stierf.

Het Tweede Franse Rijk: Napoleon III

Na de terugkeer van Lodewijk XVIII die vervolgens in 1824 stierf besteeg zijn jongere broer Karel X de troon. In 1830 werd hij afgezet en Lodewijk-Filip (een neef van Lodewijk XVI) werd in zijn plaats tot koning van Frankrijk benoemd.

Na de revolutie van 1848 deed Lodewijk-Filip troonsafstand ten gunste van zijn kleinzoon. De Franse regering besloot echter om weer een republiek in te stellen. Ze stelden Lodewijk Napoleon Bonaparte, de neef van Napoleon I aan als de eerste President van Frankrijk. De constitutie stond het hem niet toe om een tweede termijn te dienen en dus pleegde hij in 1851 een staatsgreep. Hij vierde zijn bekroning als Keijzer onder de naam Napoleon III op 2 december 1852, dezelfde dag als zijn oom.

Schilderij door Jean-Léon Gérôme van Napoleon III en Eugenie Napoleon III leefde in een tijd van technologische vooruitgang maar ook van de schone kunsten, zowel architectuur als decoratie. | bron: Wikimedia Commons

Hij regeerde tot 1870 en capituleerde na de Veldslag van Sedan, de laatste veldslag van de Frans-Pruisische Oorlog.

Het Franse Koloniale Rijk: de Tweede Poging

Na het eind van de Napoleontische Oorlogen gaven de Britten aan Frankrijk veel van haar overzeese gebiedsdelen terug. Hierbij behoorden:

  • Frans Guyana
  • de Senegalese handelsposten
  • de Indiaanse kolonies

– alhoewel de Seychellen en Mauritius werden geannexeerd.

Karel X trachtte de macht over Haïti terug te krijgen, maar hij accepteerde uiteindelijk de onafhankelijkheid van dit land. Wel werd Haïti gedwongen om vergoedingen te betalen aan de Franse plantage-eigenaren.

Frankrijk viel in 1830 Algerije binnen na een argument tussen de heerser van Algiers voor het Ottomaanse Rijk en de Franse Consul. Het werd niet geheel overwonnen tot 1847.

Franse uitbreidingen namen tijdens de regering van Napoleon III weer toe. Deze keer was echter het niet in Europa maar in de kolonies. Hij richtte kolonies op in Nieuw Caledonia en Cochinchina (a gebied in zuid Vietnam) en maakte delen van Cambodja tot een protectoraat.

Hij breidde de kolonisering van Afrika uit, ging vanuit de Senegalese handelsposten het binnenland in en vestigde kolonies langs de westkust. Slavernij werd in 1848 onwettig verklaard. De nieuwe Afrikaanse kolonies richtten zich daarom op Arabische gom, pinda’s en Bambara aardnoot plantages.

Napoleon III probeerde in Zuid Amerika ook invloed uit te oefenen. Toen de voorlopige regering van Mexico onder Benito Juarez de schulden van de omvergeworpen regering weigerden te betalen gingen Frankrijk, Brittannië en Spanje, de voornamelijke schuldeisers, tot militaire actie over.

Frankrijk ging een stapje verder en stelde Aartshertog Maximiliaan (broer van de Oostenrijkse Keijzer en schoonzoon van de Koning van België) aan als Koning van Mexico. Het Mexicaanse verzet nam echter toe en Napoleon III trok zijn steun in 1866 terug. Een jaar later werd Maximiliaan I terechtgesteld.

Bustes van Maximiliaan en Charlotte van Habsburg Koning Maximiliaan I en zijn vrouw Koningin Charlotte | bron: Luisalvaz op Wikimedia Commons

Dekolonisatie

Toenemende ongenoegen in de kolonies na de Eerste Wereldoorlog vanwege het gebrek aan erkenning door Frankrijk voor hun rol in de oorlog leidde niet tot actie van de kant van de Franse regering. Pas na de Tweede Wereldoorlog begon Frankrijk het recht op zelfbeschikking van de kolonies te erkennen.

Het in 1946 in het leven roepen van de Départements d’Outre-Mer (overzeese administratieve regio’s) stond bepaalde kolonies toe om met gelijke rechten als burgers in het Franse vasteland bij Frankrijk te blijven. Hiertoe behoorden:

  • Guadeloupe
  • Frans Guyana
  • Martinique
  • La Réunion

Andere kolonies hadden een semi-onafhankelijke status met plaatselijke wetten en een beperkte zelf-regering maar met minder vertegenwoordiging in Frankrijk. Dezen werden Territoires d’Outre-Mer genoemd. Na verloop van tijd verkregen sommige van de TOMs onafhankelijkheid of ze werden DOMs (Mayotte in 2011). In 2003 werden alle TOMs op één na (onbewoonde bezittingen in de Indische Oceaan en op Antarctica) semi-onafhankelijke Collectivités d’Outre-Mer:

  • St- Pierre-et-Miquelon
  • Wallis-and-Fortuna
  • French Polynesië
  • Mayotte (tot 2011 toen het deel ging uitmaken van de Franse Republiek)

Franse dekolonisatie verliep niet overal op een vreedzame manier. Een opstand in 1947 in Madagaskar woedde meer dan een jaar en het effect van de Algerijnse Oorlog (1954-1962) wordt vandaag de dag aan beide zijden nog steeds gevoeld.

Delen

Onze lezers vinden dit artikel leuk
Heeft dit artikel je de informatie kunnen geven waar je naar op zoek was?

Had je hier echt helemaal niks aan?Volgende keer zullen we beter ons best doen!Oef, het gemiddelde! Niet beter dan dat?Bedankt! Stel je vragen hieronder in de comments.Het was een plezier je te kunnen helpen! :) (een gemiddelde van 5,00 van de 5 voor 1 stemmen)
Loading...
avatar