Bijles Schoolvakken Talen Muziek
Delen

Toonladders en Harmonie op de Piano onder de Knie Krijgen

Vertaald door Klaas, gepubliceerd op 30/08/2019 Blog > Muziek > Piano > De Beste Tips voor Improviseren op de Piano

Leren improviseren is iets dat een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefent op alle musici. Wat zou het zijn als je je zou kunnen bevrijden van de “ketenen” van bladmuziek, je creativiteit zou kunnen loslaten en je persoonlijke emoties met behulp van de piano vrij spel zou kunnen geven!

Wie heeft daar nooit van gedroomd? De grootste vraag is hoe dat te bereiken. Hoe leer je improviseren op de piano? Klik hier voor een overzicht van de beste lesboeken.

Piano leren spelen en leren improviseren vereisen allebei training!

Op de Piano Improviseren Heeft te Maken met het Innerlijke van de Muziek

Improvisatie is belangrijker dan componeren op een “logisch” en een “historisch” niveau. Alle componisten van pianostukken en van muziek in het algemeen zijn meer improvisatoren dan wat dan ook.

De ontwikkeling van meer dan een eeuw jazz muziek laat zien dat de essentie van muziek het gevolg is van improviseer spelletjes. Maar improviseren is ook belangrijk in de zogenaamde klassieke muziek. Bedenk dat het systeem van muzieknotering niet zo heel lang geleden is uitgevonden. Het werd ontwikkeld tegen het eind van de Middeleeuwen.

Toen muzieknotering nog niet ontwikkeld en verfijnd was zoals tegenwoordig was improvisatie een bittere noodzaak als het om muziek creëren en spelen ging.

 

Oude opgeverfde piano met verzoek erop: Bespeel me! Durf te improviseren! Laat minderwaardigheidsgevoelens en angst voor wat anderen denken je niet beïnvloeden! | bron: Linnaea Mallette op needpix.com

Maar improvisatie is nog steeds aanwezig, zelfs na het standaardiseren van het klassieke muziek noteringssysteem. Bach was een improvisator voordat hij een bekende componist werd.

In bepaalde composities uit die tijd werden grote vrijheden genomen met de interpretatie door de technieken van basso continuo en interval notitie en later akkoorden. Als je bekend wilt worden door het improviseren op de piano dan zul je vertrouwd moeten raken met deze belangrijke muziekbronnen.

De Juiste Gemoedstoestand om op de Piano te Kunnen Improviseren

Improviseren is mogelijk door een bepaalde technische vaardigheid, dat van een grote vertrouwdheid met muziek en haar taal. We zullen op dit onderwerp verder in gaan maar willen eerst de basisprincipes van muzikale harmonie bespreken. Het is onmogelijk om te improviseren zonder de grondbeginselen van harmonie te kennen. Je zult geduld moeten hebben om dit alles eerst onder de knie te krijgen, ondanks dat er wel handvaten zijn om extra snel te leren.

Je moet om te beginnen weten dat improviseren vooral een gemoedstoestand is. Om in staat te zijn om te improviseren moet je dit eerst onder de knie krijgen. Je moet jezelf in een gemoedstoestand brengen die het improviseren zal bevorderen.

Improvisatie vereist een bepaalde mate van zelfvertrouwen. Het gaat erom het gebaande pad en de pianolessen te verlaten, je ogen af te wenden van de bladmuziek en persoonlijke emoties en gevoelens weer te geven die vaak intiemer zijn dan wat tijdens de eerste pianolessen wordt meegemaakt.

Het durven om te improviseren is de eerste stap. Niet bang wezen voor spot of de blikken van anderen. Je instincten volgen en ze los laten, kort gezegd. Je zult je pianoleraar verbazen!

Naar Muziek Luisteren

Om te kunnen improviseren moet je een verhoogd muzikale gevoel ontwikkelen.

Dat is altijd een vereiste. Als je improviseren op de piano wilt leren is dat omdat je al een gepassioneerde muziekliefhebber bent. Maar het is belangrijk om te weten dat hoe meer je naar muziek luistert, des te meer zul je voortgang boeken wat het improviseren betreft. Want improviseren is meer dan spontaniteit.

Inspiratie komt niet alleen vanwege gevoelens en inwendige emoties, het is ook het gevolg van wat je al hebt gehoord. Als volwassene kan je dus in het voordeel zijn soms, als je leert pianospelen!

Muziek door andere artiesten zal de belangrijkste bron en het basismateriaal van je inspiratie en improvisatie zijn.

Als je improviseert breng je bewust of onbewust muziekpatronen of jingles voort die je al eens eerder hebt waargenomen.

De Basics van Muziekharmonie

In tegenstelling tot wat je misschien denkt kun je niet zomaar willekeurig improviseren. Improvisatie bestaat uit een evenwicht tussen vrijheid en beperkingen.

Dat kun je ook zeggen van alle andere scheppingsvormen. Je maakt niets uit het niets. Als je een origineel kunstwerk wilt maken is het niet genoeg dat je inspiratie hebt of je voorstellingsvermogen de vrije loop kunt laten. Als je niet weet hoe te schilderen zul je je grote droom nooit tot uitvoer kunnen brengen (probeer zelf maar).

Een originele schilder is voor alles een schilder die weet hoe te schilderen, een zogeheten meester van schildertechniek. En voor de piano geldt hetzelfde.

Zwartwitte foto van Moskouse piano virtuoos Improviseren: linker en rechterhand werken samen met je ziel | bron: Boris Kerah op Flickr

Als je nooit het pianospelen hebt beoefend of als je een beperkt begrip hebt van de beginselen van harmonie dan zullen je improvisaties de neiging hebben om heel saai te zijn. Het is echter niet nodig om een complete piano en muziekharmoniecursus te nemen. Simpelweg de basis te weten zal je al helpen om beter te kunnen improviseren.

Als je met het improviseren op een piano begint zal je doel tijdens de eerste pogingen zijn om een melodie te spelen met je rechterhand en de akkoorden met je linkerhand.

De splitsing tussen rechterhand/melodie en linkerhand/akkoorden is een van de strengste van de muziekregels. Hoe meer je voortgang maakt, des te meer zul je je kunnen bevrijden van dit strakke rollenpatroon.

Maar laten we beginnen met de volgende twee punten:

  • Hoe verzin je een melodie (met je rechterhand)?
  • Hoe maak je de akkoorden die “goed passen” bij de melodie (met je linkerhand)?

Een Melodie op de Piano Creëren: Basisprincipes

Er is geen toverrecept voor het maken van een melodie. De melodie is het meest vrije element in de muziek, het minst belemmerd door beperkingen. Je zult snel bemerken dat de beperkingen belangrijker zijn als het om de akkoorden (met de linkerhand) gaat.

Inspiratie is van het grootste belang als het gaat om een melodie te maken. Melodieën hebben twee bronnen, zoals we al eerder aangeven:

  • Je innerlijke wezen, je gemoed, emoties en gevoelens. De melodie is meer dan enig ander muzikaal element een uitdrukking van de ziel van de artiest.
  • Melodieën uitgevonden door componisten waar je naar luistert. Een uitvinding komt niet uit het niets. Het is het product van muzikale gevoeligheid dat is ontwikkeld door een aandachtige luisteraar en die zich voordoet in je muziek (natuurlijk niet alleen in pianomuziek).

Om melodieën op de piano te maken is het enige “vereiste” dat je de toonladders moet kennen.

Om een melodie te kunnen improviseren moet je de structuur van de toonladder waarin je improviseert kennen. Een toonladder is een serie opeenvolgende muzieknoten gescheiden door halve tonen (E-F bijvoorbeeld) of hele tonen (C-D bijvoorbeeld). In C majeur zal deze toonladder  C-D-E-F-G-A-B-(C) zijn. In E majeur zal het E-F#-G#-A-B-C#-D#-(E) zijn.

Er zijn in totaal twaalf majeur en twaalf mineur toonladders. Een melodie gebruikt de tonen van een toonladder om vorm te krijgen. Als je een melodie in C majeur maakt dan kun je de tonen van de C majeur toonladder gebruiken: alle zogeheten halve tonen, maar geen van de kwart tonen.

Om te beginnen kun je oefenen in het improviseren in slechts de C majeur toonladder.

De regels zijn als volgt: een melodie is altijd verbonden aan een gegeven toonladder, een verzameling van zeven tonen. Je kunt hier wel van afwijken, maar het is beter om dat niet te doen. Nog wat advies: een melodie maakt niet enorme stappen. Als je bijvoorbeeld C-G-B-F-B speelt zal de melodie die het maakt niet erg “mooi” zijn. Er is weinig coherentie en het klinkt “onsamenhangend”.

onderaanzicht van spelende handen op piano Laat je fantasie binnen de harmonische grenzen de vrije loop | bron: Tookapic op Pexels.com

Een herhaalde toon in een melodie hoeft niet gescheiden te worden door meer dan drie of vier tussentonen. Dit is natuurlijk een regel die nuttig kan zijn als je begint. Later kun je er altijd nog van afwijken. Om je te kunnen bevrijden van muzikale beperkingen zul je ze eerst moeten begrijpen. Daarna kun je altijd nog veranderingen aanbrengen.

Akkoorden met je Linkerhand: Basisbeginselen

Hoe begeleid je een melodie (normaal gesproken met de rechterhand) door je linkerhand te gebruiken? Natuurlijk door akkoorden te gebruiken. Akkoorden geven je de mogelijkheid om de melodie die op zichzelf een beetje kaal is te verbeteren. Maar welke akkoorden moet je gebruiken?

  • Hoe zorg je ervoor dat de akkoorden die je met je linkerhand speelt “goed passen” bij de melodie van je rechterhand?
  • Hoe kun je deze gespeelde akkoorden dan zelf met elkaar in overeenstemming brengen?

Muzikale harmonie is het antwoord op deze vragen. Het brengt orde in de wetenschap van de akkoorden en hun volgorde.

Muzikale harmonie is een vrij recent kennisvlak. Muzikanten in de Middeleeuwen hadden voornamelijk een melodisch begrip van de muziek. Hun muziek had ofwel een enkele stem (Gregoriaanse gezangen) of meerdere stemmen, maar deze waren altijd melodisch. De “wetenschap” die het gelijktijdig bestaan van melodische lijnen in een gegeven lied onderzocht werd het contrapunt genoemd.

Contrapunt beantwoordt de vraag hoe je in een lied verschillende melodische stemmen goed kunt laten samengaan. Harmonie was hierbij niet de vraag. En toen evolueerde tijdens de Renaissance de muziek. De hoogste stem (de sopraan) werd onafhankelijk van de anderen en de enige melodische stem. Zo werd muziekharmonie geboren.

Door de beperkte ruimte in dit artikel zullen we ons houden aan de basisideeën van de harmonie. In een toonladder heb je zeven verschillende tonen, ook “graden” geheten. Als je de C majeur schaal neemt heb je C-D-E-F-G-A-B-(C). Met een ieder van de tonen kun je een akkoord construeren. Een akkoord is een combinatie van twee intervallen, bijvoorbeeld een derde en een vijfde. Het C akkoord is bijvoorbeeld C-E-G. Het C-D interval is het derde interval en het C-G interval is het vijfde interval. Het G akkoord is G-B-D.

In ieder gegeven toonladder zijn er dus zeven verschillende akkoorden, maar deze dragen niet allen hetzelfde “gewicht”. De meest belangrijke akkoorden zijn degenen die op de eerste, vierde en vijfde graad worden gemaakt. Deze zijn dus in de toonladder van C majeur::

  • het C majeur akkoord van de eerste graad: C-E-G (het “tonale” akkoord)
  • het G majeur akkoord van de vijfde graad: G-B-D (het “dominante” akkoord)
  • het F majeur akkoord van de vierde graad: F-A-C (het “subdominante” akkoord)

Om te beginnen kun je jezelf bekend maken met improvisatie door slechts deze drie basisakkoorden te gebruiken. Alterneer met je linkerhand tussen deze drie akkoorden terwijl je een geïmproviseerde melodie speelt met je rechterhand. Probeer een combinatie te vinden die zinvol klinkt. Je zult zien dat als je deze drie akkoorden gebruikt de improvisatie nooit “raar” zal klinken.

 

pen en bril op muzieknoten op papier Leer muziekharmonie en ga op weg om je muzikaliteit improvisatietalent te ontdekken! | bron: pxhere

Als je je dan eenmaal vertrouwd hebt gemaakt met deze improvisaties dan kun je:

  • andere akkoorden gebruiken. Wees erop verdacht dat het tweede akkoord (D-F-A) dicht bij het vierde akkoord aan ligt (twee gedeelde tonen). Het biedt een variatie op het vierde akkoord. Het zevende akkoord is een zwakker akkoord en het deelt twee noten met het vierde en het eerste akkoord. Het kan daarom gebruikt worden om deze akkoorden te vervangen. Let op: het derde akkoord (en C majeur E-G-B) wordt maar zelden zo gebruikt. Vermijd het dus liever.
  • Gebruik de akkoorden af en toe in de omgekeerde volgorde. Speel bijvoorbeeld E-G-C in plaats van C-G-E.
  • Pas andere toonladders toe dan C majeur.

Stap terwijl je speelt binnen dezelfde improvisaties van de ene toonladder naar de andere. Dit omschakelen heeft ook weer zijn eigen regels, maar helaas ontbreekt hier de ruimte om ze aan te geven.

Tot slot: zorg er altijd voor dat je piano goed gestemd is, en improvisatie is een van de betere manieren om de piano te leren spelen.

En bedenk dat je nooit te oud bent om te beginnen!

Delen

Onze lezers vinden dit artikel leuk
Heeft dit artikel je de informatie kunnen geven waar je naar op zoek was?

Had je hier echt helemaal niks aan?Volgende keer zullen we beter ons best doen!Oef, het gemiddelde! Niet beter dan dat?Bedankt! Stel je vragen hieronder in de comments.Het was een plezier je te kunnen helpen! :) (een gemiddelde van 5,00 van de 5 voor 2 stemmen)
Loading...
avatar