Bijles Schoolvakken Talen Muziek Kunst en Recreatie
Delen

10 Beroemde Economie Theorieën

Vertaald door Klaas, gepubliceerd op 07/07/2019 Blog > Schoolvakken > Economie > Economie Les met Superprof: Bekende Economische Modellen

Een economisch model tracht de economische werkelijkheid te verklaren bijvoorbeeld waarom de markten zich gedragen zoals ze het doen. Daarnaast streeft een economisch model ernaar een veronderstelling of een theorie over economisch gedrag te beproeven. Hoe dit getest wordt hangt echter af van het gebruikte model.

Sam Ouliaris die een senior econoom bij het IMF Instituut is geeft aan dat economen om hun theorieën te testen ofwel een theoretische economisch model ofwel een empirisch economisch model zullen gebruiken.

Hij stelt dat een theoretisch model zich zal richten op het geven van kwalitatieve antwoorden en een voorspelling van het gedrag van een individu of de markt, terwijl een empirisch model tracht om getalsmatige onderbouwing te geven aan zulke theorieën. Een model zal bovendien afhangen van de econoom die het gecreëerd heeft en van de doelstellingen die hij of zij tracht te bereiken.

Er Zijn Meerdere Economische Modellen

scatterplot van werkeloosheid vergeleken met Je zou scatterplots kunnen bestuderen om economische groei te begrijpen | bron: Wikimedia Commons

Er bestaan allerlei economische modellen. Elk daarvan geeft andere resultaten en conclusies weer over de economische werkelijkheid rondom ons. Maar ondanks de veelheid van theorieën en modellen zijn er een paar gewichtige economen en economische denkrichtingen waarvan je op de hoogte moet zijn, vooral als je economie bestudeert.

Klassieke Economie

Klassieke economie is een denkrichting die zijn principes afleidt van pionier denkers zoals Adam Smith and John Locke. In de grond van de zaak geloven klassieke economen in een aantal zaken waaronder de volgende:

  • het ‘onzichtbare hand’ concept van Adam Smith
  • arbeidsverdeling
  • vrijhandel
  • een economisch laissez-faire systeem, inclusief het geloof dat markten de neiging hebben om zelfregulerend te zijn.

Het is van belang op te merken dat Adam Smith in zijn tijd een erg omstreden figuur was. Er was een fel verzet tegen zijn geschriften omdat het economisch model dat hij voorstelde zo tegensteld was met de ideeën van politieke kringen van zijn tijd.

Hij leefde toevallig in een tijd van grote veranderingen in zijn land. Smith was maar een peuter toen Schotland het Verdrag van de Unie ondertekende met Engeland. Hierdoor werd zijn land bevrijd van zware tarieven die door Engeland waren opgelegd. Het maakte lucratieve handel mogelijk met de Amerikaanse koloniën.

Hij was door zijn jonge leeftijd niet op de hoogte van deze gebeurtenissen maar ze moeten zeker een rol hebben gespeeld in het opstellen van zijn Theorie van economische aangelegenheden.

Toen hij een tiener was en vast in staat om gevolgtrekkingen te maken werd de Bank van Schotland ervan beschuldigd dat ze heulden met de Jakobieten. In 1727 verkreeg de rivaal van deze bank zijn koninklijk handvest.

De twee instellingen trachtten toen elkaar eruit te werken. De bankoorlog eindigden in 1751, weer ‘toevallig’ een paar jaar voordat Adam Smith zijn Theorie van ethische gevoelens publiceerde.

De overkoepelende gedachte van deze denkrichting is dat de markten zich altijd zodanig instellen dat er een evenwicht ontstaat. Bijvoorbeeld iedere verandering in het aanbod zal uiteindelijk worden gladgestreken door een verandering in de vraag.

In dit werk verwijst hij naar “de onzichtbare hand” als hij het over de rijken heeft. Zij worden volgens hem gedreven, niet door de wet maar door een morele drang, om levensbehoeften uit te delen aan de armen. Onder deze levensbehoeften verstaat hij salarissen of goederen.

Het blijkt dat Smith een volbloed econoom was. Zijn theorieën zijn gebaseerd op moraliteit in plaats van welke andere fiscale overweging. We hoeven ons niet te verbazen dat hij als een verlichte denker wordt beschouwd!

Laissez-Faire Kapitalisme

De theorie van laissez-faire kapitalisme is nauw verbonden met zowel de klassieke economie als met denkers als Adam Smith.

De wat vage eerste indruk die deze term zou kunnen wekken wordt weersproken door te kijken naar de vijf pijlers waarop deze theorie rust:

  • de basiseenheid van elke samenleving is het individu
  • het vanzelfsprekende recht op vrijheid mag aan niemand onthouden worden
  • de natuur is in zichzelf een harmonieus en zelfregelend systeem
  • individuen moeten bedrijven en staatsinstellingen nauwkeurig in het oog houden vanwege hun neiging om de spontane (Smithiaanse) orde te verstoren.
  • De vijfde en meest belangrijke stelling is dat de markt altijd concurrerend moet zijn. Het is hier waar dit laissez-faire concept in de problemen komt!

We vinden zelfs vandaag de dag nog tekenen van dit economisch model. Aandeelhouders hebben bijvoorbeeld het recht om het balans van een bedrijf in te zien. Regeringen passen deze theorie ook toe door commissies van toezicht in te stellen en door externe audits toe te staan.

Regeringen stellen geregeld de rente bij om hun economieën te stimuleren, hun inflatie doelstellingen te bereiken of om waarde aan hun geldeenheid toe te voegen.

Deze praktijken kunnen beschouwd worden als ingrepen maar worden over het algemeen geaccepteerd als een geldige wijze om een economie te onderhouden. Bedrijven mogen echter zulke werkwijzen niet toepassen.

Als een bedrijf de waarde van zijn aandelen op kunstmatige wijze verhoogt dan lijkt het op de aandelenmarkt meer waarde te hebben dan in werkelijkheid het geval is. Dit leidt tot een economische zeepbel met niets om het in stand te houden. Zulke “pompen en dumpen” scenario’s zijn onwettig en de daders worden meestal gevangen genomen. Dat gebeurt echter niet door individuen zoals de laissez-faire leer stelt maar door overheidswaarnemers.

Mensen die het laissez-faire systeem aanprijzen stellen dat markten effectief zelfregelend zijn. Overheidsingrijpen in economisch opzicht, bijvoorbeeld door invoer of uitvoertarieven vast te stellen wordt als schadelijk gezien. Men stelt dat kapitalisme zijn vrije loop moet kunnen gaan om iedereen het meest profijt te bieden.

Er zijn verschillende soorten economische modellen | bron: Jarry1250, Wikimedia Commons

Marxisme

Karl Marx wordt misschien meer gezien als een filosoof, maar het is evengoed waar dat hij veel heeft bijgedragen op het terrein van de economie.

Zijn twee hoofdwerken wat economie en economische geschiedenis betreft zijn:

  • Het communistisch manifesto (Manifest der Kommunistischen Partei), geschreven samen met Friedrich Engels, uitgegeven in 1848
  • Het Kapitaal (Das Kapital), uitgegeven in 1867

Vrijwel iedereen is op de hoogte van het feit dat Marx geen aanhanger was van het kapitalisme. Hij zag veel fouten in het systeem, waaronder het ontstaan van conflicten en instabiliteit.

Alhoewel de filosofische gedachten  van  Marx en Smith heel uiteenlopend waren zijn ze beiden gegrondvest op hetzelfde beginsel: economische modelvorming moet gedreven worden door een ethische code. Karl Marx geloofde dat niemand beter was, waardiger of verdienstelijker dan ieder ander.

Als dat het geval is, waarom zou de ene dan rijkdom mogen bezitten en de andere niet? Of nog specifieker, waarom zou iemand gebrek moeten lijden als er genoeg is om iedereen te voorzien in tenminste basisbehoeften, opvoeding en gezondheidszorg?

Zijn filosofie ging in tegen de algemene gedachtegang. We moeten beseffen dat zijn stellingen verschenen in een tijd waarin iedereen die maar een kans had streed om rijk te worden.

Na de revolutie van 1948 waarin de meeste Europese koningshuizen omver werden geworpen bleek de overstap van lijfeigenschap naar een economisch model waarbij mensen hun arbeid ruilden voor geld veel moeilijker dan iemand ooit voor mogelijk had gehouden.

De jonge Marx betreurde het dat mensen hun tijd en vaardigheden verkochten voor net genoeg om te leven terwijl degenen waar ze voor werkten de plaats innamen die zojuist door de edelen was ontruimd.

Misschien lijkt het tegenstrijdig dat Marx geen probleem had met het kapitalisme. Hij aarzelde echter bij het concept van kapitaal: de neiging dat arbeiders gereedschap werden in de handen van bedrijfseigenaren.

In tegenstelling tot denkers zoals Adam Smith geloofde Marx dat de kern van het kapitalisme te vinden was in de geschiedenis van de klassenstrijd. Op bijna hegeliaanse wijze stelde hij dat het uiteindelijk juist deze strijd zou zijn die het kapitalisme zou vernietigen. De samenleving zou daardoor naar het nieuwe tijdperk van het communisme worden gedreven.

De Efficiënte Markthypothese

The Efficiënte Markthypothese (EMH) is een stelling binnen het terrein van de financiële economie. Het wordt vaak in verband gebracht met investeringen en de aandelenmarkt.

Daarin wordt gesteld dat een investeerder nooit de markt “te snel af kan zijn” omdat de aandelenmarkt alle mogelijke beschikbare informatie bevat. Alhoewel deze theorie vaak wordt aangehaald en ook benut is het ook het onderwerp van fel debat en ook felle kritiek geweest. Tegenstanders wijzen op Warren Buffett die al decennialang de markt te snel af is geweest.

De EMH stelt dat alle controlemechanismen voorhanden zijn en goed werken, dat iedere entiteit volkomen eerlijk is en dat marktfluctuaties altijd voorspelbaar zijn.

In feite is het een effectieve manier om de laisser-faire economie en het ‘onzichtbare hand’ postulaat te omarmen. Een combinatie ervan zou dan vanzelfsprekend ‘fair trade’ in de hand werken.

Als deze economische basisbeginselen op orde zijn en goed werken dan zou geen entiteit zoals een investeerder of een bedrijf de markt naar hun hand kunnen zetten. Als het niet zo was dat de menselijke factor er toe zou bijdragen dan zou dit een prachtige en compacte economische theorie zijn.

Informatie Beschikbaarheidseffect

Informatie Beschikbaarheidseffect (de neiging om meer informatie over een situatie willen te weten komen al heeft dit geen directe invloed op enige handeling) is een voorbeeld van vooringenomenheid over kennis die de economie kan beïnvloeden.

Zullen mijn spaarcenten veilig zijn? Zouden andere landen mijn producten willen kopen? Zullen investeerders mijn onderneming willen ondersteunen al lijkt het dat deze regering de neiging heeft om het evenwicht die we tot nu toe mochten ervaren te verstoren?

Zelfs na het opnemen van alle mogelijke informatie over de situatie hebben entiteiten de neiging om hun eigen gedachten er op na te houden, al zijn die misschien irrationeel. De ervaring leert dat ze liever de wat meer volatiele aandelen van de hand doen ten gunste van aandelen met aankoopgroei, al kost dit meer. Deze trend heeft een tweevoudige invloed op de economie.

Ten eerste vermindert het de waarde van de meer riskante aandelen en het moedigt investeerders aan ze voorbij te lopen. Ten tweede profiteren anderen daarvan doordat ze deze genegeerde aandelen voor een lager bedrag kunnen kopen en ook van de overreactie van degenen die de groei-investeringen verkopen. Dit is overigens zoals je je misschien afvroeg de Buffett-formule!

Iedere Grote Econoom heeft Zijn Eigen Economische Theorie

Zoals al eerder genoemd zijn er allerlei economische theorieën in omloop. Als je echter de meest invloedrijke of meest ondersteunde economische theorieën wilt bestuderen, dan kun je het beste de belangrijkste theorieën van hoofdeconomen gaan lezen.

De Onzichtbare Hand

De achttiende-eeuwse filosoof Adam Smith is een sleutelfiguur wat de economie betreft. Hij wordt ook in verband gebracht met de klassieke economen.

Een van de meest beroemde concepten van Smith was dat van de “onzichtbare hand” die hij in zijn werk De rijkdom der naties noemde. Hij voerde het aan als een voorbeeld van een vrije markt economie en stelde dat er een onzichtbare hand was die de economie koers gaf naar balans en evenwicht ondanks het eigenbelang van individuen.

Buste van Adam Smith, een beroemde econoom Een buste van Adam Smith, door sommigen beschouwd als de oprichter van de moderne economische theorie | bron: Wikimedia Commons

Keynesiaanse Economie

John Maynard Keynes is een van de meest beroemde personen op het terrein van de economie. Dit is vooral vanwege de grote invloed die zijn theorieën op de wereldmarkten van de twintigste eeuw hebben gehad.

Het wezenlijke kenmerk van Keynesiaanse economie was het idee dat de overheden zich moeten bemoeien met het functioneren van een kapitalistische economie.

Keyne’s betuigde in het bijzonder dat overheden tijdens perioden van economische neergang meer zouden moeten besteden om daardoor de economie te stabiliseren en de vraag naar goederen en diensten te verhogen. Dat zou dan op zijn beurt de economie helpen om te groeien.

Evenals met alle andere economische filosofieën moeten we kijken naar wat er in de wereld met de verschillende economieën gebeurt om grip te krijgen op wat de econoom precies bedoelde met zijn model.

Het is een gegeven onder huidige economen dat de Grote Depressie in Amerika veroorzaakt werd door het feit dat de Fed, de centrale bank in het land geen stappen heeft ondernomen bij het zien van de bankcrisis.

Ingrepen die deze enorme economische instorting hadden kunnen tegengaan zijn het verlagen van de rente en het reguleren van de banken.

Regulering van de Banken in de Verenigde Staten

Voorafgaand aan de Grote Depressie waren banken in de VS grotendeels ongereguleerd. Zij waren in staat om geld te drukken om aan al hun fiscale verplichtingen te voldoen. De Fed nam geen stappen hiertegen en dit leidde tot een verschil van waarde tussen de twee systemen.

De erop volgende monetaire inkrimping leidde tot paniek. Mensen haastten zich naar de banken en namen al hun waardemiddelen op. Dat wil zeggen als er inderdaad middelen waren om op te nemen!

Het Keyesiaanse model heeft te maken met het idee dat als de centrale bank overzicht en het bestuur over plaatselijke banken had gehad dan had de depressie voorkomen kunnen worden.

In tijden van een inkrimpende economie moet de overheid tekorten laten oplopen om mensen aan het werk te houden. De reden hiervoor is dat er niet op gerekend kan worden dat bedrijven in de privésector genoeg in productie zullen investeren om de economie op de been te houden.

Zulke tekorten kunnen zijn het verlagen van belastingen en toegenomen overheidsuitgaves, die een tekort op hun budget zouden vertegenwoordigen.

Keynes is niet zonder tegenstanders aangezien zijn ideeën afstand namen van de Laissez Faire principes die door mensen zoals Adam Smith waren omhelsd. Toch kan niemand de invloed die de theorieën van Keynes hebben gehad ontkennen.

Monetarisme Volgens Friedman

De amerikaanse econoom Milton Friedman was in tegenstelling tot Keynes een voorstander van de vrije markt. Hij is nauw verbonden met de theorie van het monetarisme.

Het Keynesiaanse model pleitte voor overheidsinmenging om door variërende belastingtarieven en overheidsuitgaven zich aan te passen aan het economisch klimaat. Monetarisme pleit daarentegen voor een beperking door de overheid van de hoeveelheid in omloop zijnde geld zonder verder in te grijpen.

Met andere woorden: de overheid dient zich uitsluitend te focusseren op het handhaven van duurzame  economische maten van activiteit.

Friendman geloofde dat ingrijpen in de mate van groei van de geldvoorziening de economie onstabiel zou maken. Hij stelde een vaste mate van geldelijke groei voor waarbij de geldvoorziening met een vaste percentage per jaar zou worden verhoogd.

Hij geloofde dat lonen en prijzen flexibel moesten worden gehouden als deel van een laissez faire economie. Zijn theorie van monetarisme stelt dat de hoeveelheid beschikbare geld binnen een economie constant moet worden gehouden met net genoeg ruimte om de economie op een natuurlijke manier te laten groeien.

Dit concept gaat (in tegenstelling tot Keynes) flink in tegen de voorstellen om op ruime mate overheidsingrijpen of regulering mogelijk te maken.

Monetaristen willen niet dat de overheid geld gaat manipuleren! | bron: Jarmoluk op Pixabay

Andere Voorbeelden van Economische Modellen

Er worden voortduren nieuwe economische theorieën en modellen ontwikkeld. Gedurende de laatste 50 jaar zijn er bijdragen geleverd aan nieuwe economische vlakken zoals gedragseconomie. Hieronder geven we een paar van de recentere theorieën aan die iedere economie student of afgestudeerde zou moeten kennen.

Asymmetrische Informatie

Het concept van asymmetrische informatie werd op de voorgrond gebracht door drie economen:

  • George Akerlof
  • Michael Spence
  • Joseph Stiglitz

Hun stelling is dat in een transactie een partij (meestal de verkoper) vaak toegang heeft tot meer informatie en kennis dan de andere partij (meestal de koper).

Informatie asymmetrie is niet alleen een economisch probleem. Militaire leiders maken voortdurend door gebrek aan informatie foute berekeningen van hun vooruitzicht op overwinning.

Overal om ons heen zien we tegenwoordig voorbeelden van onevenwichtige verhoudingen:

  • we weten niet echt zeker of Noord Korea wel of niet hun nucleaire faciliteiten nog laat functioneren,
  • of de ISIS-strijdkrachten echt zijn bestreden
  • hoe de EU met Groot Brittannië handel zal drijven na Brexit, ongeacht wat in de pers gesteld wordt.

In een volmaakte wereld zouden alle onderhandelingen moeten functioneren als een schaakspel: alle stukken op het bord en alle mogelijke zetten zijn helder en klaar voor iedereen die de opstelling van de stukken bestudeert.

Deze theorie suggereert dat in tegenstelling tot sommige economische modellen die van een volmaakte informatie symmetrie uit gaan de markten echter niet op deze manier functioneren. Het bestaan van asymmetrie kan dan leiden tot ongunstige keuzes.

Prospect theorie

Daniel Kahneman en Amos Tversky waren de denkers achter de prospect theorie. Deze stelt dat individuen in tegenstelling tot de aannames in de meeste economische modellen niet altijd volledig rationele besluitmakers zijn.

Ze gebruiken hun onderzoek om te pleiten dat individuen waardetoenames en verliezen verschillend waarderen en een grotere nadruk leggen op mogelijke winsten dan mogelijke verliezen. Om deze reden is de theorie ook wel omschreven als de ‘afkeer van verlies’ theorie.

Als gevolg daarvan geven ze aan dat sommige van onze beslissingen meer gebaseerd zijn op emotie en onze herinneringen dan op logica. Deze theorie valt binnen het vlak van de gedragseconomie en kan worden gebruikt om aan te geven waarom mensen minder logisch gedrag vertonen op de financiële markten.

Speltheorie

Speltheorie heeft verreikende toepassingen, in psychologie en de politiek tot zelfs in het zakendoen.

Het is vanzelfsprekend ook verwelkomd binnen het terrein van de economie. De theorie bestudeert in wezen menselijke strijd en samenwerking in tijden van concurrentie en toont de strategieën die mensen dientengevolge aannemen.

Je zou kunnen zeggen dat speltheorie zoals toegepast binnen de economie de principes van de klassieke economie onderschrijft:

  • arbeidsverdeling: ‘spelers’ helpen elkaar
  • vrijhandel: deelnemers geven hun eigen waarde aan hun ruilhandel
  • Laissez-Faire: de uitkomst van het spel is zelfregulerend.

De onzichtbare hand refereert aan het gezonde verstand van iedere speler wat eerlijk spel en gelijkmoedigheid betreft.

Speltheorie heeft een aantal kwesties naar voren gebracht die niet door andere gedachtescholen konden worden verklaard. Het helpt bijvoorbeeld om het concept van onvolmaakte competitie te verklaren. Niet alle economische modellen laten dit toe.

Een van de eerste pioniers op dit terrein was John von Neumann, al zijn er ook anderen geweest zoals John Nash, die het Nash Equilibrium ontwikkelde.

Engels boek over speltheorie (game theory) Een boek over speltheorie, een steeds populairder economische theorie | bron: brewbooks op Wikimedia Commons

Kom Meer te Weten Over je Favoriete Economische Theorie

Alhoewel er een aantal economische theorieën en modellen voorhanden zijn is het toch de moeite waard om de tijd te nemen om je van de meest bekende op de hoogte te stellen. Dat kun je doen door boeken te lezen. In meerdere opzichten is dit nuttig omdat je:

  • meer te weten kunt komen over een bepaalde economische denkrichting
  • je begrip van een grote denker in de economie kunt verbreden
  • daardoor je kennis van je cursus of lesplan kunt verdiepen.

De beste manier om van bepaalde economische modellen meer te weten te komen is door de werken van denkers te lezen. Als je extra hulp nodig hebt om sleutelbegrippen beter te leren doorzien kun je ook een bijlesleraar opzoeken, vooral als je niet de tijd hebt om elk boek over economie helemaal door te lezen.

Als je ervoor kiest om een bijlesleraar economie in de arm te nemen dan zou je een leswebsite als Superprof kunnen bekijken. Je kunt daar kennismaken met een veelheid van bijlesleraren die in jouw omgeving werken. We weten zeker dat ze je graag zouden willen helpen om je kennis van economische modellen te verdiepen!

Lees meer over beroemde krediet-crises!

Delen

Onze lezers vinden dit artikel leuk
Heeft dit artikel je de informatie kunnen geven waar je naar op zoek was?

Had je hier echt helemaal niks aan?Volgende keer zullen we beter ons best doen!Oef, het gemiddelde! Niet beter dan dat?Bedankt! Stel je vragen hieronder in de comments.Het was een plezier je te kunnen helpen! :) (Beoordeel als eerste dit artikel)
Loading...
avatar